Zanim zaczniemy: w Niemczech godzina to godzina
Pielęgniarka z Pflegedienstu ma w telefonie plan objazdu: dziesięć domów przed południem, w każdym kilkanaście minut. Lekarz przyjmuje um 10:15, a nie „koło dziesiątej”. Leki bierze się o stałych porach, a przy cukrzycy także posiłki powinny być regularne. Dlatego liczby i godziny to w pracy opiekunki nie dodatek, tylko narzędzie — tak samo ważne jak Guten Morgen.
Dobra wiadomość: niemieckie godziny potoczne działają prawie tak jak polskie. Halb acht to dokładnie nasze „wpół do ósmej”. Zła wiadomość: liczby powyżej dwudziestu Niemcy mówią „od tyłu”. Zaczynamy od nich.
Liczby od 0 do 1000
| 0–12 | 13–19 | dziesiątki | |||
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | null | 13 | dreizehn | 10 | zehn |
| 1 | eins | 14 | vierzehn | 20 | zwanzig |
| 2 | zwei | 15 | fünfzehn | 30 | dreißig |
| 3 | drei | 16 | sechzehn | 40 | vierzig |
| 4 | vier | 17 | siebzehn | 50 | fünfzig |
| 5 | fünf | 18 | achtzehn | 60 | sechzig |
| 6 | sechs | 19 | neunzehn | 70 | siebzig |
| 7 | sieben | 80 | achtzig | ||
| 8 | acht | 90 | neunzig | ||
| 9 | neun | 100 | hundert | ||
| 10, 11, 12 | zehn, elf, zwölf | 1000 | tausend |
Trzy wyjątki w pisowni: sechzehn, sechzig (bez s z sechs), siebzehn, siebzig (bez -en z sieben) i dreißig (z ß, a nie -zig). Reszta jest regularna.
Od 21 w górę: najpierw jedności, potem dziesiątki
Niemiec nie mówi „dwadzieścia jeden”, tylko „jeden-i-dwadzieścia”: einundzwanzig. Wszystko piszesz jednym słowem.
| Liczba | Po niemiecku | Dosłownie |
|---|---|---|
| 21 | einundzwanzig | jeden i dwadzieścia |
| 46 | sechsundvierzig | sześć i czterdzieści — wiek Ani |
| 84 | vierundachtzig | cztery i osiemdziesiąt — wiek pana Brandta |
| 99 | neunundneunzig | dziewięć i dziewięćdziesiąt |
| 120 | hundertzwanzig | sto dwadzieścia |
| 140 | hundertvierzig | sto czterdzieści |
| 365 | dreihundertfünfundsechzig | trzysta pięć i sześćdziesiąt |
| 1000 | tausend / eintausend | tysiąc |
Pułapka przy zapisywaniu. Słyszysz fünfundachtzig i ręka sama pisze „58”, bo pierwsze słowo to „pięć”. To błąd, który w notatce o ciśnieniu albo numerze telefonu robi dużą różnicę. Ćwicz tak: słuchasz jedności, czekasz na dziesiątki i dopiero wtedy piszesz obie cyfry — od lewej, dziesiątki najpierw.
Liczby w pracy opiekunki. Ciśnienie czyta się „górne zu dolne”: 140/85 to hundertvierzig zu fünfundachtzig. Cukier podaje się bez jednostki: Der Zucker ist hundertzwanzig. Numer telefonu Niemcy dyktują cyframi albo parami: null vier eins drei eins — siebenundzwanzig — achtundfünfzig. Przez telefon zamiast zwei często mówi się zwo, żeby nie pomylić z drei.
Która godzina? Wie spät ist es?
O godzinę pytasz Wie spät ist es? albo Wie viel Uhr ist es? Odpowiedź zaczyna się od Es ist …. Niemcy mają dwa sposoby podawania godziny, dokładnie jak my: oficjalny (w przychodni, w rozkładzie jazdy, w umowie) i potoczny (w domu).
| Godzina | Oficjalnie | Potocznie |
|---|---|---|
| 7:00 | sieben Uhr | sieben |
| 7:05 | sieben Uhr fünf | fünf nach sieben |
| 7:15 | sieben Uhr fünfzehn | Viertel nach sieben |
| 7:25 | sieben Uhr fünfundzwanzig | fünf vor halb acht |
| 7:30 | sieben Uhr dreißig | halb acht |
| 7:35 | sieben Uhr fünfunddreißig | fünf nach halb acht |
| 7:45 | sieben Uhr fünfundvierzig | Viertel vor acht |
| 7:50 | sieben Uhr fünfzig | zehn vor acht |
| 14:30 | vierzehn Uhr dreißig | halb drei |
| 19:00 | neunzehn Uhr | sieben Uhr abends |
Halb acht to 7:30, nie 8:30. Niemiecki liczy do następnej godziny — tak samo jak polskie „wpół do ósmej”. Tu masz przewagę nad osobami, które uczą się z angielskiego. Uważaj tylko na fünf vor halb acht (7:25) i fünf nach halb acht (7:35): liczysz od punktu „wpół do”.
Uhr czy Stunde? Polskie „godzina” to po niemiecku dwa słowa. die Uhr to zegar i godzina na zegarze: um acht Uhr. die Stunde to czas trwania, 60 minut: Der Mittagsschlaf dauert eine Stunde. „Która godzina?” to nigdy Wie viele Stunden?.
W południowych i wschodnich Niemczech usłyszysz też Viertel acht (7:15) i drei viertel acht (7:45). W Lüneburgu mówi się Viertel nach i Viertel vor — jeśli nie jesteś pewna, dopytaj: Also sieben Uhr fünfzehn?
Dialog 1 — Der Tagesablauf von meinem Vater
Sabine przed wyjazdem omawia z Anią dzień pana Brandta. Ania słucha i zapisuje godziny. Zwróć uwagę, jak dopytuje, gdy nie jest pewna: Halb acht — also sieben Uhr dreißig?
Dni tygodnia i pory dnia: um, am, von … bis
Dni tygodnia są rodzaju męskiego i — jak wszystkie rzeczowniki — piszemy je wielką literą. Tydzień zaczyna się w poniedziałek.
| Po niemiecku | Po polsku | Skrót w kalendarzu |
|---|---|---|
| der Montag | poniedziałek | Mo |
| der Dienstag | wtorek | Di |
| der Mittwoch | środa | Mi |
| der Donnerstag | czwartek | Do |
| der Freitag | piątek | Fr |
| der Samstag / der Sonnabend | sobota | Sa |
| der Sonntag | niedziela | So |
Sonnabend to sobota, nie niedziela. Na północy Niemiec — także w Lüneburgu — starsi ludzie mówią na sobotę Sonnabend („wigilia niedzieli”). Gdy pan Brandt powie Am Sonnabend kommt Sabine, chodzi o sobotę.
Kiedy? Trzy małe słowa
| Słowo | Kiedy go używasz | Przykład |
|---|---|---|
| um | godzina | um acht Uhr, um halb drei |
| am | dzień i pora dnia | am Montag, am Wochenende, am Morgen, am Abend |
| in der | noc i tydzień | in der Nacht, in der Woche |
| von … bis | od … do | von eins bis halb drei, von Montag bis Freitag |
| gegen | około (godziny) | gegen elf |
Gdy coś dzieje się regularnie, Niemcy dodają do dnia albo pory -s i piszą małą literą: montags (w poniedziałki), sonntags, morgens (rano, codziennie), mittags, abends, nachts. Montags füllt Schwester Petra die Tablettenbox. — „W poniedziałki Petra napełnia tabletkownicę”.
morgen, der Morgen, morgens — trzy różne rzeczy. morgen (małą literą) to jutro: Morgen kommt Sabine. der Morgen to ranek: am Morgen, Guten Morgen. morgens to rano, codziennie. A „jutro rano” to morgen früh.
Gramatyka: odmiana czasowników regularnych
Niemiecki czasownik w czasie teraźniejszym odmienia się przez osoby, tak jak polski — ale końcówek jest mniej i są bardzo regularne. Odcinasz -en z bezokolicznika i dodajesz końcówkę:
| Osoba | Końcówka | kochen (gotować) | frühstücken (jeść śniadanie) | arbeiten (pracować) |
|---|---|---|---|---|
| ich | -e | koche | frühstücke | arbeite |
| du | -st | kochst | frühstückst | arbeitest |
| er / sie / es | -t | kocht | frühstückt | arbeitet |
| wir | -en | kochen | frühstücken | arbeiten |
| ihr | -t | kocht | frühstückt | arbeitet |
| sie / Sie | -en | kochen | frühstücken | arbeiten |
Forma z Sie = bezokolicznik. To ułatwia życie: Sie kochen, Sie wohnen, Sie arbeiten — zawsze tak, jak w słowniku. Pytanie do podopiecznego: Trinken Sie Kaffee? Gdy rdzeń kończy się na -t albo -d (arbeiten, warten), wstawiasz -e-, żeby dało się to wymówić: er arbeitet, du wartest.
Kilka częstych czasowników zmienia samogłoskę — tylko przy du i er/sie/es: schlafen → er schläft, essen → er isst, nehmen → er nimmt, sehen → er sieht, sprechen → er spricht. W słowniku podajemy te formy przy haśle.
Godzina na początku zdania
Pamiętasz zasadę z lekcji 1: czasownik stoi na drugim miejscu. Gdy zaczynasz zdanie od czasu, czasownik nadal jest drugi, a podmiot przesuwa się za niego:
| 1. miejsce | 2. miejsce (czasownik) | reszta |
|---|---|---|
| Herr Brandt | frühstückt | um acht. |
| Um acht | frühstückt | Herr Brandt. |
| Am Samstag | kommen | Sabine und Frank. |
| Morgens | nimmt | er die Tabletten. |
Po polsku „O ósmej pan Brandt je śniadanie” — po niemiecku Um acht frühstückt Herr Brandt, nigdy Um acht Herr Brandt frühstückt.
Zwroty do kieszeni
| Sytuacja | Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|---|
| pytasz o godzinę | Wie spät ist es? | Która godzina? |
| pytasz, kiedy | Um wie viel Uhr kommt der Pflegedienst? | O której przychodzi pielęgniarka? |
| dopytujesz, żeby się upewnić | Halb acht — also sieben Uhr dreißig? | Wpół do ósmej — czyli siódma trzydzieści? |
| prosisz o powtórzenie numeru | Langsam, bitte: Wie ist die Nummer? | Powoli, proszę: jaki jest numer? |
| powtarzasz numer | Null vier eins drei eins, siebenundzwanzig … | 04131, 27… |
| pytasz podopiecznego | Wann möchten Sie frühstücken? | Kiedy chce pan zjeść śniadanie? |
| przypominasz | Es ist zwölf Uhr. Wir essen jetzt. | Jest dwunasta. Teraz jemy. |
| planujesz spacer | Um vier gehen wir spazieren, ja? | O czwartej idziemy na spacer, dobrze? |
| wieczorem | Es ist schon zehn. Gehen wir ins Bett? | Już dziesiąta. Idziemy spać? |
| ktoś się spóźnia | Schwester Petra kommt heute später. | Siostra Petra przyjdzie dziś później. |
| pytasz o swoją przerwę | Wann habe ich Pause? | Kiedy mam przerwę? |
| pytasz o wolne | Wann habe ich frei? | Kiedy mam wolne? |
| usłyszysz od pielęgniarki | Ich komme so gegen halb acht. | Przyjdę tak około wpół do ósmej. |
| usłyszysz od pielęgniarki | Der Blutdruck ist hundertvierzig zu fünfundachtzig. | Ciśnienie 140 na 85. |
| usłyszysz od podopiecznego | Ich habe keine Eile. | Nie spieszę się. |
| usłyszysz od rodziny | Wir kommen am Wochenende, so gegen elf. | Przyjedziemy w weekend, tak około jedenastej. |
| usłyszysz w przychodni | Ihr Termin ist am Donnerstag um zehn Uhr fünfzehn. | Wizyta jest w czwartek o 10:15. |
Dialog 2 — Schwester Petra vom Pflegedienst
Poniedziałek, wpół do ósmej rano. Do drzwi dzwoni pielęgniarka z Pflegedienstu. Przychodzi codziennie, żeby założyć panu Brandtowi pończochy uciskowe, a raz w tygodniu napełnia tabletkownicę. Ania poznaje ją pierwszy raz.
Kto co robi? Pończochy uciskowe (Kompressionsstrümpfe), pomiar ciśnienia na zlecenie lekarza i przygotowanie leków na cały tydzień to zadania Pflegedienstu, za które płaci kasa chorych. Opiekunka podaje leki z przygotowanej tabletkownicy o właściwej porze — ale nie zmienia ich, nie dzieli i nie dokłada nic od siebie. Gdy coś się nie zgadza, dzwonisz do Pflegedienstu albo do lekarza.
Czytanka: Der Tag von Herrn Brandt
Plan dnia pana Brandta, który Ania przepisała na czysto i powiesiła na lodówce — obok kartek od Sabine.
Z praktyki opiekunki: rytm dnia i Twój czas
- Stały rytm uspokaja. Osoba starsza czuje się pewniej, gdy wie, co będzie po czym. Jeśli coś się zmienia — wizyta u lekarza, przyjazd rodziny — zapowiedz to wcześniej: Heute um zehn gehen wir zum Arzt.
- Pflegedienst ma „widełki”. Pielęgniarka pracuje według planu objazdu (die Tour) i może przyjść 15–30 minut wcześniej albo później. To normalne. Gdy jednak kogoś długo nie ma, zadzwoń: Kommt heute jemand?
- Zapisuj godziny i liczby. Prosty zeszyt na stole w kuchni: kiedy były leki, ile wynosiło ciśnienie, kiedy był lekarz. Rodzina i Pflegedienst bardzo to doceniają, a Ty nie musisz wszystkiego pamiętać.
- Opieka 24-godzinna to nie 24 godziny pracy. Mieszkasz u podopiecznego, ale masz prawo do przerw, nocnego odpoczynku i czasu wolnego. Ustal z rodziną i agencją, kiedy masz przerwę (Pause) i wolne (frei) — najlepiej na piśmie, w planie dnia. Szczegóły zależą od Twojej umowy; w razie wątpliwości pytaj koordynatorkę.
- Numery alarmowe zapisz cyframi i słowami, przy telefonie: 112 — eins eins zwei (pogotowie, straż), 116 117 — eins eins sechs eins eins sieben (dyżur lekarski). W stresie łatwiej przeczytać niż sobie przypomnieć.
Słownictwo lekcji 4
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Od 21 jedności najpierw: einundzwanzig, sechsundvierzig, fünfundachtzig — pisz cyfry dopiero po usłyszeniu dziesiątek.
- Halb acht = 7:30, Viertel nach sieben = 7:15, Viertel vor acht = 7:45; oficjalnie sieben Uhr dreißig.
- die Uhr — godzina na zegarze, die Stunde — 60 minut.
- um + godzina, am + dzień i pora dnia, von … bis; regularnie: montags, morgens, abends.
- morgen = jutro, am Morgen / morgens = rano, morgen früh = jutro rano; Sonnabend = sobota.
- Końcówki: ich -e, du -st, er -t, wir -en, ihr -t, sie/Sie -en; forma z Sie = bezokolicznik.
- Czas na początku → czasownik dalej drugi: Um acht frühstückt Herr Brandt.
Pierwsze cztery lekcje za Tobą — umiesz się przedstawić, opowiedzieć o podopiecznym, poruszać się po domu i ułożyć plan dnia. Czas na test działowy, a potem lekcja 5: śniadanie, jedzenie i niemieckie Abendbrot.