Zakres materiału — Ścieżka 1 · A1 Start
Zakres materiału — Ścieżka 1 · A2 Codzienność
Zakres materiału — Ścieżka 2 · B1 Pewnie w pracy
Tabele powtórkowe: rzeczownik i rodzajnik
Niemiecki ma trzy rodzaje: męski der, żeński die i nijaki das — i często nie zgadzają się z polskimi (das Bett — łóżko, die Tablette — tabletka, der Löffel — łyżka). Dlatego w słowniku i na fiszkach każdy rzeczownik ma rodzajnik w kolorze, a lektor czyta go razem ze słowem. Kilka podpowiedzi: -ung, -heit, -keit, -ion to zawsze die (die Wohnung, die Krankheit), -chen to zawsze das (das Brötchen), a złożenie bierze rodzaj z ostatniego członu: das Zimmer → das Badezimmer. W liczbie mnogiej rodzajnik jest jeden dla wszystkich: die. Lekcja 2.
Rodzajnik w trzech przypadkach
| Przypadek | męski | żeński | nijaki | l.mn. |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ — kto? co? | der / ein | die / eine | das / ein | die / — |
| Akkusativ — kogo? co? | den / einen | die / eine | das / ein | die / — |
| Dativ — komu? czemu? z kim? | dem / einem | der / einer | dem / einem | den + -n |
W bierniku zmienia się tylko rodzaj męski: Ich brauche den Rollator. Er möchte einen Kaffee. Pozostałe zostają jak w mianowniku. Celownik przychodzi po przyimkach mit, bei, zu, nach, von, aus i przy czasownikach typu helfen, geben, wehtun: Ich helfe dem Mann. Przeczenie rzeczownika to kein / keine — odmienia się jak ein: Er hat keinen Hunger. Lekcje 3, 5, 8 i 10.
Liczba mnoga — najczęstsze wzory
| Końcówka | Kiedy najczęściej | Przykład |
|---|---|---|
| -n / -en | prawie wszystkie żeńskie | die Tablette → die Tabletten, die Frau → die Frauen |
| -e (często z umlautem) | dużo męskich | der Tag → die Tage, der Arzt → die Ärzte |
| -er (z umlautem) | sporo nijakich | das Kind → die Kinder, das Glas → die Gläser |
| — (bez końcówki) | męskie i nijakie na -er, -el, -en | der Löffel → die Löffel, das Zimmer → die Zimmer |
| -s | słowa obce i skróty | das Handy → die Handys, das Auto → die Autos |
Zaimki — kto, kogo, komu
| Nominativ | Akkusativ | Dativ | Dzierżawczy |
|---|---|---|---|
| ich | mich | mir | mein / meine |
| du | dich | dir | dein / deine |
| er | ihn | ihm | sein / seine |
| sie (ona) | sie | ihr | ihr / ihre |
| wir | uns | uns | unser / unsere |
| sie (oni) | sie | ihnen | ihr / ihre |
| Sie (Pan / Pani) | Sie | Ihnen | Ihr / Ihre |
Do podopiecznego i rodziny mówimy na Sie, pisane wielką literą: Wie geht es Ihnen? Ist das Ihre Brille? Na du — z koleżanką-opiekunką, z młodzieżą i dopiero wtedy, gdy ktoś sam to zaproponuje. Lekcje 1, 2 i 9.
Tabele powtórkowe: czasownik
Czas teraźniejszy
| Osoba | machen (regularny) | sein | haben | schlafen (a → ä) |
|---|---|---|---|---|
| ich | mache | bin | habe | schlafe |
| du | machst | bist | hast | schläfst |
| er / sie / es | macht | ist | hat | schläft |
| wir | machen | sind | haben | schlafen |
| ihr | macht | seid | habt | schlaft |
| sie / Sie | machen | sind | haben | schlafen |
Forma Sie jest zawsze taka sama jak wir — to najprostsza forma w całej odmianie. Część czasowników zmienia samogłoskę przy du i er/sie: essen → isst, nehmen → nimmt, geben → gibt, schlafen → schläft. Lekcje 1 i 4.
Czasowniki modalne — ramka zdania
| Czasownik | Znaczenie | Przykład z pracy |
|---|---|---|
| können | móc, umieć | Können Sie bitte aufstehen? |
| müssen | musieć | Sie müssen die Tablette vor dem Essen nehmen. |
| dürfen | wolno | Er darf keinen Zucker essen. |
| sollen | mieć (z czyjegoś polecenia) | Der Arzt sagt, er soll mehr trinken. |
| wollen | chcieć | Herr Brandt will heute nicht duschen. |
| möchten | chciałbym, chciałabym | Möchten Sie noch Tee? |
Modalny stoi na drugim miejscu, a bezokolicznik ucieka na koniec — to jest „ramka zdaniowa”: Ich muss heute den Arzt anrufen. Lekcje 7 i 12.
Czasowniki rozdzielne i zwrotne
| Bezokolicznik | W zdaniu | Z modalnym | W Perfekcie |
|---|---|---|---|
| anrufen | Ich rufe die Tochter an. | Ich muss die Tochter anrufen. | Ich habe die Tochter angerufen. |
| aufstehen | Er steht um sieben auf. | Er kann nicht allein aufstehen. | Er ist um sieben aufgestanden. |
| sich waschen | Er wäscht sich. | Er möchte sich allein waschen. | Er hat sich gewaschen. |
Przedrostek (an-, auf-, ab-, ein-, mit-, vorbei-, zu-) jest akcentowany i w zdaniu głównym odrywa się na koniec. Zaimek zwrotny się odmienia: ich wasche mich, Sie waschen sich. Lekcje 6, 11 i 14.
Czas przeszły — w rozmowie Perfekt, w notatce Präteritum
| Forma | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| haben + Partizip II | większość czasowników | Er hat gut geschlafen. Ich habe eingekauft. |
| sein + Partizip II | ruch i zmiana stanu: gehen, fahren, kommen, aufstehen, fallen, einschlafen | Er ist im Bad gefallen. Wir sind spazieren gegangen. |
| war, hatte, konnte, musste | sein, haben i modalne — także w mowie | Er war müde. Sie hatte Fieber. Er konnte nicht schlafen. |
| Präteritum | teksty pisane: dokumentacja, raport | Frau Vogel aß wenig und trank zwei Gläser Wasser. |
Partizip II regularny: ge- … -t (gemacht, gekauft), nieregularny: ge- … -en, często ze zmianą samogłoski (getrunken, gegessen, geschlafen). Czasowniki na -ieren i z przedrostkiem nierozdzielnym nie dostają ge-: telefoniert, bezahlt, vergessen. Lekcje 13, 14, 19 i 27.
Prośby, przyszłość, strona bierna, Konjunktiv II
| Konstrukcja | Budowa | Przykład |
|---|---|---|
| prośba na Sie | czasownik + Sie … (bitte) | Setzen Sie sich bitte. Trinken Sie noch etwas. |
| przyszłość | czas teraźniejszy + kiedy albo werden + bezokolicznik | Morgen kommt der Pflegedienst. Ich werde es der Tochter sagen. |
| strona bierna | werden + Partizip II | Der Verband wird jeden Tag gewechselt. |
| uprzejmie, ostrożnie | könnten / würden / wäre / hätte | Könnten Sie mir bitte helfen? Es wäre gut, wenn Sie mehr trinken. |
Lekcje 6, 15, 18, 20, 23, 25, 26 i 33.
Tabele powtórkowe: szyk zdania
W zdaniu głównym odmieniony czasownik stoi na drugim miejscu — także wtedy, gdy na początku jest godzina albo miejsce: Heute kommt Sabine. Um acht nimmt er die Tabletten. Po polsku można powiedzieć „dziś Sabine przyjdzie”, po niemiecku Heute Sabine kommt to błąd.
Trzy rodzaje łączników, trzy różne szyki
| Łącznik | Co się dzieje z czasownikiem | Przykład |
|---|---|---|
| und, aber, oder, denn | nic — szyk jak w zdaniu głównym | Er ist müde, aber er will nicht schlafen. |
| deshalb, trotzdem, danach, dann | łącznik zajmuje 1. miejsce, czasownik wskakuje na 2. | Er hat Fieber, deshalb rufe ich den Arzt an. |
| weil, dass, wenn, obwohl, ob, damit | czasownik na sam koniec | Ich rufe an, weil Herr Brandt Fieber hat. |
Zdanie względne działa jak weil — czasownik na końcu: Das ist die Tablette, die sie morgens nimmt. Pytanie zależne też: Ich weiß nicht, ob er schon gegessen hat. Lekcje 16, 17, 21, 22 i 32.
Przeczenie: nicht czy kein?
| Co przeczymy | Słowo | Przykład |
|---|---|---|
| rzeczownik z ein albo bez rodzajnika | kein / keine | Er hat keine Schmerzen. Ich habe keinen Schlüssel. |
| wszystko inne | nicht | Er schläft nicht. Das ist nicht gut. Ich finde die Brille nicht. |
Tabele powtórkowe: przyimki
| Przypadek | Przyimki | Przykład |
|---|---|---|
| zawsze Akkusativ | für, ohne, durch, gegen, um | Das ist für Sie. Ohne den Rollator geht er nicht. |
| zawsze Dativ | mit, bei, zu, nach, von, aus, seit | Wir gehen zum Arzt. Ich bin seit Mai bei Herrn Brandt. |
| Wo? → Dativ, Wohin? → Akkusativ | in, an, auf, unter, über, neben, vor, hinter, zwischen | Die Brille liegt auf dem Tisch. Ich lege sie auf den Tisch. |
Przyimki czasu — najkrótsza ściąga
| Pytanie | Przyimek | Przykład |
|---|---|---|
| o której? | um | um acht Uhr, um halb neun |
| którego dnia? o jakiej porze? | am | am Montag, am Morgen, am dritten Mai |
| w którym miesiącu, w jakiej porze roku? | im | im Juni, im Winter |
| od kiedy do kiedy? | von … bis | von neun bis zwölf |
| przed / po posiłku | vor / nach + Dativ | vor dem Essen, nach dem Frühstück |
| od jak dawna? | seit + Dativ | seit zwei Wochen, seit gestern |
Skróty, które słychać cały czas: im = in dem, am = an dem, zum = zu dem, zur = zu der, beim = bei dem, ins = in das. Lekcje 3, 4, 7, 10 i 18.
Wymowa — czego nie widać w pisowni
Niemiecka pisownia jest bardzo regularna, ale kilka połączeń liter odruchowo czyta się po polsku. Każde hasło w kursie ma transkrypcję i nagranie lektora w standardowej wymowie niemieckiej (Hochdeutsch).
| Zapis | Czyta się | Przykład |
|---|---|---|
| ei / ai | „aj” | Bein [baɪ̯n], Eis, Mai |
| ie | długie „i” | sie [ziː], Knie, Termine |
| eu / äu | „oj” | heute [ˈhɔɪ̯tə], Häuser |
| ä / ö / ü | „e” / „e” z ustami jak do „o” / „i” z ustami jak do „u” | Ärztin, schön, müde, Frühstück |
| ch | po a, o, u — jak polskie „ch”; po e, i, ä, ö, ü i spółgłoskach — miękko, bliżej „ś” | Buch, auch — ich, Milch, Küche |
| sch / sp- / st- | „sz”, na początku słowa „szp”, „szt” | Schmerz, Sprechstunde, Stuhl |
| s przed samogłoską | „z” | Saft [zaft], Suppe, Sohn |
| z / tz | „c” | Zucker [ˈtsʊkɐ], Zimmer, sitzen |
| w / v | w = „w”, v zwykle „f” | Wasser, Vater [ˈfaːtɐ], viel |
| -er na końcu | krótkie „a”, bez „r” | Vater, Zimmer, Pfleger |
| h po samogłosce | nieme — wydłuża samogłoskę | Uhr [uːɐ̯], fahren, Zahn |
Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę (Tablette to wyjątek: ta-blet-te). Przedrostki rozdzielne są akcentowane (anrufen), nierozdzielne nie (bezahlen, vergessen). Alfabet i literowanie nazwiska przez telefon — lekcja 1.
Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.